Op 14 september schuiven Vooruit-voorzitter Conner Rousseau en onderzoeker digitale cultuur Mariek Vanden Abeele (UGent) aan bij Xavier Taveirne in De Afspraak. Op tafel ligt het debat over de invoering van de KIDS Act, die het socialemediagebruik van jongeren moet reguleren. Volgens de beslissing rond de KIDS Act mogen jongeren onder 13 jaar geen account meer aanmaken op sociale media, en jongeren tussen 13 en 15 jaar enkel onder ouderlijk toezicht. Rousseau pleit al jaren voor een socialemediaverbod tot 15 jaar. Hij stelt dat jongeren asocialer worden van sociale media.
Haidt
Rousseau verwijst in de uitzending zelf naar The Anxious Generation, waarin de Amerikaanse sociaal psycholoog Jonathan Haidt een verband legt tussen het stijgende socialemediagebruik en de dalende mentale gezondheid van jongeren. Wegens de heisa rond de begrotingsgesprekken kon Vooruit-voorzitter Rousseau ons niet te woord staan ter verdere duiding. Mariek Vanden Abeele wijst ons er echter op dat dit boek voornamelijk steunt op correlationeel onderzoek. Ines Boeckxstaens (doctoraatsstudente, Media Psychology Lab KU Leuven) vult aan: Haidt pikt de studies uit die zijn punt ondersteunen, en presenteert dat als het volledige bewijs.
Geen oorzakelijk verband
Correlatie betekent nog geen causaliteit. Boeckxstaens kadert het zo: als de zon schijnt, worden er meer ijsjes verkocht, maar dat betekent niet dat ijs het weer warm maakt. Volgens Vanden Abeele kunnen we spreken van een feedbackloop waarin jongeren die slecht in hun vel zitten vaak vluchten naar sociale media, en daarin een exitstrategie vinden om die negatieve gevoelens te gaan bekampen. Boeckxstaens wijst erop dat verschillende wetenschappers Haidts claims hebben weerlegd. Ook onderzoek van onder meer het Trimbos-instituut, het Joan Ganz Cooney Center en het Oxford Internet Institute zet vraagtekens bij zijn conclusies.
Kwetsbare jongeren
Er moeten wel enkele nuances aangebracht worden rond het thema, aldus Vanden Abeele. Zo maken we bijvoorbeeld best een onderscheid tussen verschillende platformen; enerzijds kan je op TikTok in een passieve, eindeloze doomscroll belanden, maar anderzijds bestaat er op apps zoals Snapchat de mogelijkheid om contact te leggen en te appen met leeftijdsgenoten. Daarnaast is ook de manier van gebruik van belang. De ene jongere scrolt de hele dag door manosphere-pagina's, waar de andere nieuwe lectuur leert kennen op een BookTok-pagina. Veel kwetsbare jongeren kunnen zelfs voordelen putten uit sociale media, duidt Boeckxstaens. Ze doet zelf onderzoek binnen het Leuvense Media Psychology Lab, waaruit blijkt dat sociale media een veilige plek kunnen bieden om sociale contacten te oefenen. Jongeren met autisme of LGBTQ-jongeren vinden er bijvoorbeeld een gemeenschap waarmee ze gemakkelijker kunnen praten.
Kern van waarheid
Vanden Abeele ontkent de negatieve gevolgen van overmatig socialemediagebruik niet. Ze merkt in een recent project op dat veel jongeren last hebben van digitale afleiding en tijdverlies door lang online te zijn. Een belangrijke kanttekening hier is dat ook volwassenen deze problematiek ondervinden. Door de stelling ‘jongeren worden asocialer van sociale media’ zo populistisch te formuleren, gaat volgens haar alle nuance verloren, terwijl er tegelijkertijd wel beleid aan wordt gekoppeld.
Conclusie
Er zit een kern van waarheid in Rousseaus uitspraak: voor sommige jongeren kunnen sociale media schadelijk zijn, bijvoorbeeld door passief gebruik en digitale afleiding. Dat ze jongeren over de hele lijn asocialer maken, wordt niet door onderzoek bevestigd. Nuance brengen betekent niet hetzelfde als een problematiek ontkennen, benadrukt Vanden Abeele. Het betekent wel dat je geen nodeloze paniek zaait.