De Slag om 't Gravensteen

Op 16 november 1949 nemen naar schatting 137 Gentse studenten het Gravensteen in, sluitten de poort, hangen spandoeken met eisen aan de kantelen en bestoken ze politie en brandweer met rot fruit en voetzoekers. De actie kreeg als motto onder meer “bier aan drie frank”, protest tegen de nieuwe petten van de Gentse politie en de afschaffing van ’t Rolleke, de stadsgevangenis. Hoewel ze vaak wordt afgedaan als “de grootste studentengrap ooit”, toont de Slag om het Gravensteen ook spanningen rond autoriteit, studentenzelfbeeld en naoorlogse maatschappelijke verandering.

De ordediensten slaagden er pas na uren in om de burcht via een nieuwe uitschuifladder, de Metzladder, te heroveren, waarna studenten in de kelders verhoord werden. Maar uiteindelijk werden ze onder druk van pers en publieke opinie niet vervolgd. Tot vandaag blijft de gebeurtenis voortleven in jaarlijkse Gravensteenfeesten, Uylenspiegelfeesten en het cantuslied “De Slag om het Gravensteen”. Hoewel die rituelen verderbestaan vertellen deze zelden het volledige historische verhaal van de bezetting zelf en de politieke spanningen die er nadien rond ontstonden.

Kritisch tegen de macht

De bezetting van het Gravensteen raakt aan thema’s die nog altijd actueel zijn: de vraag hoe jongeren zich verhouden tot macht, hoe ver protest mag gaan en hoe ludiek verzet kan omslaan in geweld of disproportioneel politieoptreden. In hedendaagse discussies over manifestatierecht, studentactivisme en de grens tussen “protest” en “verstoring van de openbare orde” werkt de Slag om het Gravensteen bijna als een historische spiegel.

Bovendien toont de manier waarop de Slag jaarlijks herdacht en vercommercialiseerd wordt met stoeten, biercultuur en massacantussen hoe snel politiek geladen momenten gereduceerd kunnen worden tot folklore. Met de VR‑ervaring willen we toeschouwers niet alleen laten lachen om de creatieviteit van de studenten, maar hen ook laten stilstaan bij wie geslagen werd, wie mee besliste, en wie in de officiële herinnering grotendeels onzichtbaar bleef, zoals de enkele vrouwelijke deelnemers.

Brandweer en politie zetten waterspuiten in om de studenten te verjagenCollectie Universiteitsarchief Gent
Politie en brandweer zetten man en macht in, omstaanders zijn onder de indrukCollectie Universiteitsarchief Gent
Oude cartoon over de Slag om 't GravensteenCollectie Universiteitsarchief Gent
De originele uitnodiging dat stiekem werd verspreid voor deelname aan de GravensteenbezettingCollectie Universiteitsarchief Gent
In 1950 vond de eerste herdenking van de Gravensteenbezetting plaatsCollectie Universiteitsarchief Gent

Keuzes voor de VR‑wereld

Wegens de technische en visuele beperkingen van Delightex is het verhaal in de VR-wereld beperkt tot de hoofdlijnen. Eerst kom je terecht in het café waar de plannen voor de bezetting "tussen pot en pint" verzonnen, verspreid en voorbereid werden. Nadien bestorm je samen met de studenten het Gravensteen en beleef je de effectieve bezetting. Als laatst kom je buiten het Gravensteen te staan waar de menigte zich verzameld heeft en de brandweer en politie op hol zijn geslaan.

Onderzoek en bronnen

Voor dit project hebben we eerst het beschikbare online materiaal in kaart gebracht: overzichtsartikels van UGentMemorie, de Academia Studentica‑wiki, Schamper en stedelijke of toeristische contextteksten boden een chronologie van de bezetting, de aanloop en de latere herdenkingen. Audiovisueel materiaal zoals de reportage van UGent en de video van het Huis van Alijn liet ons toe om sfeer, massa‑dynamiek en ruimtegebruik op het Sint‑Veerleplein en in het kasteel te observeren, wat rechtstreeks de ruimtelijke en dramaturgische keuzes in de VR‑wereld beïnvloedde.

Daarnaast zijn we naar het jaarlijkse herdenkingsmoment gegaan om foto’s en sfeergeluid op te nemen, en een kort interview te doen met iemand van SK Ghendt, de vereniging die vandaag de Gravensteenfeesten organiseert. Een bezoek aan het Universiteitsarchief van UGent leverde extra archiefmateriaal, en via dat archief kwamen we in contact met Jeroen Constant, die op basis van het SK‑archief uitgebreid onderzoek deed naar de bezetting en zijn eigen collectie bronnen met ons deelde; zijn mondelinge getuigenis vormt de kern van de gids‑stemmen en persoonlijke anekdotes in onze VR‑wereld.

Journalistiek Gent